Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye'deki 163 gümrük müdürlüğünde risk analizi ve veri madenciliği tekniklerinin yapay zeka ile yenilendiğini bildirdi. Devreye alınan Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde olağan dışı hareketlerin anında tespit edilebildiğini belirtti.
Ankara'da düzenlenen 'AI Tomorrow Summit 2026' etkinliğine katılan Bakan Bolat, yapay zekanın artık sadece teknoloji alanı olmaktan çıkıp stratejik bir güç unsuru haline geldiğini vurguladı. Türkiye'nin bu alanda geri kalmadığını, veriyi ve yapay zekayı iş yapış biçimlerinin merkezine yerleştirdiğini ifade etti.
Yapay zekanın maliyetlerine de değinen Bolat, veri merkezlerinde işlemcilerin soğutulması için harcanan su kaynaklarının önemine dikkat çekti. Güncel araştırmalara göre, 100 kelimelik tek bir yapay zeka komutunun sunucuları soğutmak için yaklaşık 519 mililitre tatlı su tükettiğini söyledi. Küresel yapay zeka talebinin 2027 yılına kadar 4,2 ila 6,6 milyar metreküp su ihtiyacı doğurmasının beklendiğini aktardı. Tek bir büyük dil modelinin eğitimi için yaklaşık 5,4 milyon litre su gerektiği bilgisini de paylaştı.
Bakan Bolat, yapay zeka donanımlarının üretimi için lityum, kobalt, galyum gibi nadir toprak elementlerine bağımlılığın altını çizdi. Bu alandaki kritik stratejik riskin, arzdan ziyade işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşması olduğunu belirtti. Mevcut verilere göre, nadir toprak elementlerinin küresel ayrıştırma ve rafinaj kapasitesinin yaklaşık yüzde 91'inin Çin'in kontrolünde olduğunu söyledi. Mıknatıs üretiminin yüzde 94'ünün de Çin'in kontrolünde olduğunu ekledi. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 sonuna kadar iki kat artarak 945 teravatsaate yükseleceği öngörülüyor.
Türkiye'nin Oxford Insights Hükümet Yapay Zeka Hazırlık Endeksi'nde 193 ülke arasında 53'üncü sırada yer aldığını belirten Bolat, ülkede yapay zeka alanında çalışan akademisyen sayısının 3 bin 500'ü, aktif yapay zeka girişimci sayısının ise bin 100'ü aştığını kaydetti. Bu girişimlerin yüzde 70'inden fazlasının son 5 yıl içinde kurulduğu bilgisini verdi. Yapay zekanın gayrisafi milli hasılaya katkısının yüzde 5'e ulaşması ve istihdamın 50 bin kişiye ulaşması hedefleniyor. Mevcut katkının yüzde 2,1 ila 2,8 arasında, istihdam sayısının ise 32 bin ila 35 bin arasında olduğu hesaplanıyor. Önümüzdeki hafta açıklanacak Yapay Zeka Eylem Planı'nın bu dönüşüm sürecine katkı sağlaması bekleniyor.
İthalatta ürün güvenliği için 'Yeni TAREKS' uygulamasıyla proaktif bir risk analizi modeline geçildiğini duyuran Bakan Bolat, serbest bölgelerin mekansal yönetiminin de 'SEB ATLAS' projesiyle tek çatı altında toplandığını belirtti. Gümrüklerdeki risk analizi süreçlerinde makine öğrenmesi destekli çalışmalarla 2026 yılında ithalatın yüzde 10'luk kısmının riskli görülerek fiziksel kontrole sevk edildiğini ve böylece 7,6 milyar liralık ilave gümrük vergisi ve teminat tahsilatı yapıldığını açıkladı. Makine öğrenmesiyle çalışan 'Muhafız' programının kara ve deniz taşıtları rotalarındaki anormallikleri anında tespit ettiği bilgisi paylaşıldı.
Teknolojik dönüşümün somut sonuçları arasında, 27 Mayıs 2026 itibarıyla 341 operasyonda 19,7 milyar lira değerinde 12,3 ton uyuşturucu madde ele geçirildiği belirtildi. Ayrıca, 2 bin 418 operasyonda 21,3 milyar liralık kaçak ticari eşya ele geçirildiği duyuruldu. Bu rakamların, yapay zekanın kaçak, haksız ve sağlıksız ürünlere karşı mücadeledeki katkısını gösterdiği ifade edildi.
