Mondros Mütarekesi'nin ardından başlayan işgaller sürecinde, Milli Mücadele'nin ilk kıvılcımı 107 yıl önce 19 Mayıs 1919'da Samsun'da atıldı. Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşları, Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan yola çıkarak milli mücadelenin Anadolu'daki başlangıcını gerçekleştirdi.
Tarihi kaynaklara göre, Mondros Mütarekesi sonrası İzmir'in Yunanlılar, Adana'nın Fransızlar, Antalya ve Konya'nın İtalyanlar tarafından işgal edilmesiyle başlayan süreçte, İngiliz askerleri de Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun'a çıkarıldı. Bu işgaller karşısında vatanı koruma bilinciyle hareket eden Mustafa Kemal, 3 Kasım 1918'de İstanbul'a dönerek kurtuluş için hazırlıklara başladı.
Samsun ve çevresindeki Rumların, İngiliz desteğiyle başlattığı çete baskınları ve kargaşa ortamı, Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi gereği bölgenin İtilaf Devletleri'nin işgaline açılmasını hedefliyordu. Bu durum üzerine Türk halkı savunma teşkilatları kurarak can ve mal güvenliğini sağlamaya çalıştı. Bu gelişmelere karşılık İngiliz Yüksek Komiserliği ve Karadeniz Ordusu Başkumandanlığı, İstanbul Hükümeti'ne bir nota vererek bölgedeki gerilimin azaltılmasını talep etti.
Bölgedeki asayişi sağlamak üzere 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal Paşa, İzmir'in işgalinden bir gün sonra, 16 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan ayrılarak Samsun'a hareket etti. Mustafa Kemal ve beraberindekiler, 19 Mayıs 1919'da Reji İskelesi'nden Samsun'a ayak bastı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ruslar tarafından bombalanan iskelelerden sadece Fransızlara ait Reji İskelesi sağlam kalmıştı.
Samsun'a gelişiyle İngilizlerde tedirginlik yaratan Mustafa Kemal Paşa, 6 gün kaldığı Samsun'dan 25 Mayıs'ta Havza'ya geçti. Havza'da gerçekleştirilen ilk mitingde İzmir'in işgali protesto edildi. Milli Mücadele'nin ikinci durağı olan Havza'da 18 gün boyunca önemli çalışmalar yürüten Mustafa Kemal Paşa, İngilizlerin baskısı sonucu 9. Ordu Müfettişliği görevinden alındı ve sivil olarak bölgeden ayrıldı.
Gazi Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının Samsun'da başlattığı kurtuluş mücadelesi, Amasya, Erzurum ve Sivas kongreleriyle tüm yurda yayıldı. Bu mücadelenin sonucunda 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Milli Mücadele'nin Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olduğunu belirtti. Prof. Dr. Çağlayan, Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesinin işgallere zemin hazırladığını ve Anadolu'nun paylaşım sürecinde kritik rol oynadığını vurguladı. Milli Mücadele'nin, Türk milletinin vatanını ve milli değerlerini koruma mücadelesi olduğunu ifade etti.
Prof. Dr. Çağlayan, Mustafa Kemal Paşa'nın 9. Ordu Müfettişi olarak Anadolu'ya görevlendirilmesinin, Milli Mücadele'nin Anadolu merkezli yürütülmesi fikrinin hayata geçirilmesi açısından büyük önem taşıdığını dile getirdi. Hareketin öznesinin Türk milleti olacağını ve bu mücadelenin, yorgun düşmüş bir halkın enerjisi ve cesaretiyle başlatılıp başlatılamayacağının ilk ölçüldüğü yerin Samsun olduğunu söyledi. Samsun'un Milli Mücadele'deki en önemli rolünün, Mustafa Kemal Paşa'yı Anadolu merkezli bir milli mücadelenin gerçekleştirilebileceğine ikna etmiş olması ve bu fikrin başarıya ulaşacağını görmesini sağlaması olduğunu sözlerine ekledi.
