İran'da 88 gün süren kesintinin ardından, sınırlı da olsa internet bağlantısı Salı günü yeniden kullanıma açıldı. Ancak bu gelişme, kutlama yerine şüphe, endişe ve öfkeyle karşılandı.
Tahran'dan sanatçı Ellie (42), 28 Şubat'tan bu yana ilk kez internete bağlanabildiğini belirterek, eşiyle birlikte gözyaşları içinde rejimin düşüşünden sonra yaşanacak daha büyük bir özgürlüğün tadına baktıklarını hissettiklerini söyledi.
İran'daki bu kısmi internet erişiminin dünya basınında yer bulması ve bazı rejim destekçileri tarafından memnuniyetle karşılanması, Tahran'da yaşayan fotoğrafçı Maryam'ı rahatsız etti. Maryam, Batı medyasının bu durumu bir başarı gibi kutlamasını 'mide bulandırıcı' olarak nitelendirerek, internetin temel bir hak olduğunu vurguladı.
Yetkililer, ülke çapındaki protestoları bastırmak amacıyla 8 Ocak'ta interneti kesmişti. Şubat ayında bağlantılar kademeli olarak geri verilmiş, ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başlamasının ardından yeni bir kesinti yaşanmıştı.
Maliyetli VPN'ler ve uydu interneti aracılığıyla sınırlı sayıda kişi çevrimiçi olabilse de, büyük çoğunluk dijital izolasyon içinde kaldı. Salı günü, bu kişilerin sosyal medya hesaplarına erişebildikleri ilk gün oldu. Bir Tahran öğrencisi, durumu 'hapishaneden geçici izinli olmak' gibi hissettiğini paylaştı.
İran Ulusal Güvenlik Konseyi, geçen ay bazı sektörlerdeki işletmelerin dijital taleplerini karşılamak amacıyla sınırlamalarla 'internet pro' uygulamasını onaylamıştı. Bazıları bu genişleyen bağlantıyı iyimserlikle karşılarken, diğerleri şüpheyle yaklaştı.
Ocak ayında tutuklanan protestocu Mina (23), tam bir erişim yerine genişleyen bir gözetimden korktuğunu dile getirdi. Mina, 'Bizi daha kolay izleyebilecekleri tünellere veya 'internet pro'ya yönlendirmek istemedikçe, interneti açmak için hiçbir nedenleri yok. Buna 'filternet' diyoruz. Bu özgürlük işareti değil,' dedi.
İnternetin geri gelmesiyle, idam edilen veya infazı bekleyenler için duyulan üzüntü, hayatını kaybeden çocukların fotoğraflarını tutan annelerin görüntüleri ve savaşın getirdiği yıkımı belgeleyen resimler paylaşıldı. Birçok İranlı, telefonlarında kayıpların bir arşivini gözyaşları içinde incelediklerini belirtti.
Tahran'da yaşayan profesör Amin, 'Hesaplarım, yas tutan annelerin, çığlık atan babaların ve ebeveynlerinin mezarları başında yatan çocukların videolarıyla dolu. Kalbim daha ağır,' dedi. 'Bu savaşın en büyük kaybedenleri biziz. ABD, İsrail veya İslam Cumhuriyeti değil. Geçim kaynaklarımızı, gençlerimizi ve uluslararası topluma olan güvenimizi kaybettik.' diye ekledi.
Mizah da, genellikle acı dolu bir şekilde geri döndü. Karaj'dan bir IT profesyoneli olan Moein, 'Trump, DM'lerini kapatmalı çünkü ona yardım etmesi için güvenenlerin gerçek gazabıyla yüzleşmedi. Rejim, rejimi sevmeyenlerin bile artık Trump'a kızgın olmasıyla PR savaşını açıkça kazandı,' dedi.
Diasporadaki İranlılar için de arkadaş ve ailelerin çevrimiçi dönüşü karışık duygular getirdi. Paris'te yaşayan insan hakları savunucusu Mahshid Nazemi (38), 'Hem mutlu hem de üzgün tuhaf duygular yaşadım. Çevrimiçi olmayan arkadaşlarım için üzüldüm ve sürekli hesaplarını kontrol ettim. Tutuklandılar mı yoksa öldürüldüler mi emin değilim,' dedi.
İş için internete bağımlı olan kız kardeşinin, geçim kaynaklarını kaybetmenin üzüntüsünü yaşadığını ve Ocak ayındaki ölümler ile savaşta hayatını kaybedenlerin görüntülerinden derin bir keder duyduğunu belirtti.
Amin, internetin geri dönüşünün kaybedilen her şeyin bir hatırlatıcısı olduğunu söyledi: 'Gerçekten çevrimiçi olan şey özgürlüğümüz değil, sefaletimizdir.'
*İsimler değiştirilmiştir.
