Çanakkale'nin Liman Bayırı mevkii, Cevat Paşa Mahallesi Havantabya 1 sokakta yer alan Çanakkale Eski Merkez Hastane (Kale-i Sultaniye Hastahane-i Askeriyye), bakımsızlık nedeniyle çürümeye terk edilmiş durumda. 1890 yılından bu yana bölgenin tarihi tanıklığını sürdüren yapı, mevcut durumda yıkıntılar ve çöplerle çevrili bir halde bulunuyor.
Tarihi yapının etrafı çitlerle çevrilmiş olsa da, güvenlik uyarılarına rağmen çitlerin bir kısmının delindiği gözlemleniyor. Bölge sakinlerinin beyanlarına göre, yapının bazı bölümleri akşam saatlerinde yasa dışı faaliyetlerde bulunan kişiler tarafından kullanılıyor. Yapının mimari dokusu etkileyici olmasına rağmen, koruma önlemlerinin yetersizliği dikkat çekiyor.
Savaşlara Tanıklık Eden Stratejik Yapı
İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Yüksek Mimar S.Y.K. tarafından hazırlanan akademik çalışmaya göre, hastane binası çok kritik tarihi süreçlere ev sahipliği yaptı. 1911 Trablus Savaşı, 1912-1913 Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nın yanı sıra Çanakkale Savaşı sırasında da hizmet veren yapı, 1916 yılına kadar 'Ağır Yaralılar Hastanesi' olarak görev yaptı. Makalede, yapının 1915 yılında İngiliz kuvvetleri tarafından iki kez bombalandığı bilgisi yer alıyor.
Müze Projesi ve Mevcut Durum
Yapının korunması amacıyla daha önce çeşitli bilimsel öneriler sunulmuştu. 2010 yılında hazırlanan restorasyon projesinde, hastanenin kuzey ve batı kanadının 'Açık Hava Müzesi' olarak kullanılması, güney ve doğu kanadının ise yeniden inşa edilmesi önerilmişti. Ancak bu projelerin hayata geçirilmemesi sebebiyle, 75 santimetre kalınlığındaki yığma duvarların büyük bir kısmı yıkılmış durumda.
Eski Çanakkale Valisi İ.A. tarafından 2020 yılında yerinde incelemelerin yapıldığı 'Askeri Sağlık Müzesi alanı' projesi, henüz somut bir adıma dönüşmedi. Turizm potansiyeli taşıyan kültürel mirasın, mevcut harabe görüntüsüyle kaderine terk edildiği belirtiliyor.
