Türkiye'de yaşanan deprem ve diğer doğal afetler sonrası yürütülen yardım, tahliye ve yeniden yapılanma çalışmaları sırasında engelli bireylerin özel gereksinimleri yeterince dikkate alınmıyor. Bu durum, afetlere karşı hazırlıklı olma ve müdahale süreçlerinde önemli bir erişilebilirlik açığına işaret ediyor.
Scientific Reports dergisinde 2025 yılında yayımlanan ve Türkiye'deki engelli bireylerin afetlere dayanıklılığına odaklanan bir araştırma, bu konudaki ciddi sorunları ortaya koydu. Araştırmaya göre, engelli bireyler afet öncesi hazırlık, güvenli tahliye, geçici barınma imkanları ve sağlık hizmetlerine erişim gibi kritik alanlarda önemli engellerle karşılaşıyor.
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi Çevre ve Sağlık Komisyonu üyesi Dr. Mustafa Vatansever, afet süreçlerinde engelli bireylerin ihtiyaçlarının genellikle ikinci planda kaldığını belirtti. Vatansever, Türkiye'nin karşılaştığı büyük afetlerin engelli vatandaşlar üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayarak, "Engelli bireyler, afet durumlarında daha savunmasız kalabilmekte ve mevcut planlar bu grupların özel gereksinimlerini yeterince dikkate almamaktadır." dedi.
2023 depremlerinin yaşandığı bölgelerde kayıtlı 2 milyon 511 bin 950 engelli birey bulunduğu bilgisini paylaşan Vatansever, bu sayının 775 bin 12'sinin ağır engelli olduğunu aktardı. Bölgedeki Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı 66 engelli ve yaşlı bakım merkezinde 5 bin 252 kişinin hizmet aldığını belirten Vatansever, ihmal edilen engelli bireylerin sayısının oldukça fazla olduğuna dikkat çekti. Afetlere hazırlık sürecinin, engelli bireylerin öncelikle tespit edilmesiyle başlaması gerektiğini ve bu noktada yerel yönetimlere büyük sorumluluklar düştüğünü ifade etti.
Tahliye süreçlerinin engelli bireyler için hayati önem taşıdığını belirten Dr. Mustafa Vatansever, afet veya acil durum anındaki başarılı bir tahliyenin, engelli bireyler açısından en kritik konulardan biri olduğunu söyledi. Engelli olmayan bireyler için acil çıkışları ve sığınma alanlarını bilmenin yeterli olabileceğini, ancak engelli bireylerin bu alanlara nasıl ve hangi donanımla ulaşacaklarını bilmeleri gerektiğini sözlerine ekledi.
