ABD ve İran arasında yaklaşık 107 gündür devam eden diplomatik gerginlik, dijital ortamda imzalanan bir mutabakat zaptı ile son buldu. ABD Başkanı Donald Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran tarafında Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından imzalanan anlaşmanın içeriği kamuoyuna yansıdı.
Basına sızan bilgilere göre, 14 maddeden oluşan mutabakat metni savaşın durdurulması, Hürmüz Boğazı'nın güvenliği, yaptırımların kaldırılması ve nükleer program gibi kritik başlıkları kapsıyor. Washington ve Tahran arasında 19 Haziran Cuma günü resmi imza töreninin gerçekleştirilmesi bekleniyor.
Anlaşmanın Temel Maddeleri ve Güvenlik Taahhütleri
Mutabakat kapsamında, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesi kararlaştırıldı. Tarafların birbirlerinin egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve iç işlerine saygı göstermesi taahhüt edildi. ABD, deniz ablukasını kaldıracağını ve İran çevresindeki askeri güçlerini nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde geri çekeceğini bildirdi.
İran tarafı ise Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemi trafiğini 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere döndürmeyi kabul etti. Ayrıca İran, nükleer silah üretmeyeceğine dair taahhüdünü yineledi. Zenginleştirilmiş uranyumun geleceği ise yapılacak nihai müzakerelerde netleşecek.
Ekonomik Kalkınma ve Yaptırımların Kaldırılması
Anlaşma, İran ekonomisine yönelik önemli destekleri de beraberinde getiriyor. ABD ve ortaklarının, İran'ın yeniden yapılanması için en az 300 milyar dolarlık bir ekonomik kalkınma planı hazırlayacağı belirtildi. ABD; BM, UAEA ve diğer tüm birincil-ikincil yaptırımları kaldırmayı taahhüt ederken, İran'ın dondurulmuş varlıklarının kademeli olarak serbest bırakılması öngörülüyor.
Petrol, petrokimya ve ilgili bankacılık faaliyetlerine muafiyet sağlanması planlanan süreçte, anlaşmanın uygulanması ortak bir izleme mekanizmasıyla denetlenecek. Nihai anlaşmanın geçerlilik kazanması için BM Güvenlik Konseyi tarafından bağlayıcı bir karar alınması gerekecek.
